Met dank aan René van Hooren en Marjolein Lankhout!
Kunnen jullie kort uitleggen wat HandicapNL doet en waar jullie voor staan?
HandicapNL staat voor een wereld waarin mensen met een handicap een zo normaal mogelijk leven kunnen leiden. We richten ons daarbij met name op de thema’s wonen, werken en vrije tijd.
- Wonen: een thuis voor iedereen, en wonen op een manier en met wie jij zelf wilt.
- Werken: meedoen in het arbeidsproces naar wens en vermogen.
- Vrije tijd: gaan en staan waar je wilt en met wie je wilt.
Als het gaat om diversiteit en inclusie, gaat het vaak over gender en etniciteit. Waarom worden mensen met een beperking hierin nog zo vaak vergeten?
Onze analyse is dat we in Nederland denken dat het goed geregeld is voor mensen met een handicap. Dat klopt ook, voor zover het de zorg betreft. Maar voor mensen zorgen wil nog niet zeggen dat ze zo normaal mogelijk, zoals ieder ander, kunnen meedoen. We kijken naar mensen met een handicap vanuit een medische bril, en niet zozeer vanuit een sociale bril.
Is het terecht dat werkgevers niet beginnen aan mensen met een beperking?
De zeer hoge werkloosheid onder mensen met een beperking is een veelkoppig monster en daarom ook hardnekkig. De helft van de mensen met een fysieke beperking werkt in vergelijking met de Nederlandse beroepsbevolking. Van de mensen met een licht verstandelijke beperking heeft maar 15% een (beschutte) baan, terwijl mensen heel graag mee willen doen. Aanpassingen op de werkplek zijn slechts een deeloplossing. Wat ook nodig is: begeleiding van zowel mensen die werk zoeken als van werkgevers en collega’s.
Maar mensen met een handicap werpen soms zelf ook barrières op, door zich in een hulpbehoevende rol te manoeuvreren (‘learned self helplessness’). Een stimulerende omgeving helpt enorm, zoals ouders of andere naasten die positief motiveren in plaats van bezwaren opwerpen en beren op de weg zien. Vaak leven werkgevers en mensen met een handicap in aparte werelden en vindt er zelden ontmoeting plaats. Pas in de ontmoeting ontstaat begrip en verbondenheid. Dan kan ook het gesprek ontstaan over wat nodig is voor mensen met een handicap én voor de arbeidsorganisatie om er een succes van te maken. Dan helpt het ook om te erkennen dat er uitdagingen zijn en die te bespreken. Er zijn genoeg goede voorbeelden waaruit blijkt dat collega’s met een handicap een positieve invloed hebben op de cultuur en sfeer in een organisatie.
Welke regelingen, subsidies of ondersteuning zijn er op dit moment voor werkgevers die iemand met een beperking willen aannemen?
Vooropgesteld: allerlei stimuleringsregelingen of subsidies zijn fijn, maar gaan niet het verschil maken. Voor een overzicht van de regelingen zie:
???? Rijksoverheid: Financiële regelingen voor werkgevers
Zijn deze regelingen écht nodig, of ligt het probleem dieper — bijvoorbeeld in onze cultuur of maatschappelijke beeldvorming?
Deze regelingen maken niet het uiteindelijke verschil. Onze visie is dat de oorzaken van uitsluiting van het arbeidsproces dieper liggen. We leven namelijk in een neoliberale cultuur waarin het efficiency-denken dominant is. Dat wil zeggen dat mensen die niet aan deze norm kunnen voldoen, er dus niet vanzelfsprekend bij horen. Uitsluiting is dus een principieel en geen praktisch probleem.
Kunnen jullie iets vertellen over de projecten en initiatieven die HandicapNL momenteel uitvoert?
Dat zijn er heel veel, op drie verschillende thema’s. Ik verwijs graag naar de bijlage. Zie ook: ???? Alle Projecten van HandicapNL.
Hebben jullie een mooi voorbeeld van een organisatie die écht goed is ingericht op het werken met mensen met een beperking?
Mooi voorbeeld is de LFB (zie www.lfb.nu). Dat is een landelijke organisatie voor en door ervaringsdeskundigen (mensen met een licht verstandelijke beperking). Zij geven trainingen, workshops, en adviseren bijvoorbeeld de overheid over hoe ze moeten communiceren (taal) met mensen met een verstandelijke beperking. De directeur/bestuurder is Ellis Jongerius — zij heeft zelf ook een verstandelijke beperking.
Maar zie bijvoorbeeld ook:
Wat kan meer inclusie op de lange termijn opleveren voor de samenleving — zowel sociaal als economisch?
Meer inclusie levert een samenleving op die rechtvaardiger is, waar meer mensen een plek hebben en meedoen. We weten dat het effecten voor mensen zelf oplevert (persoonlijke impact): mensen worden er gelukkiger en gezonder van, hebben een zinvolle dagbesteding, zijn minder eenzaam. Maar het levert ook maatschappelijk relevante effecten op: minder zorgconsumptie, minder uitkeringen, meer vakkrachten (zoals in de zorg; meer ‘handen aan het bed’ — zie ook link hierboven).
Wat zouden jullie willen meegeven aan mensen met een beperking die zich buitengesloten voelen, maar wél graag van waarde willen zijn voor de samenleving?
Blijf niet op je handen zitten. Ga op zoek naar een organisatie in je buurt die verder kan begeleiden — bijvoorbeeld De Krachtcentrale013 (in Tilburg). De gemeente kan verwijzen. Wat ook kan: meld je aan als vrijwilliger. Hoe dan ook: kom in beweging, zet een eerste stap. Jij hebt het stuur in handen.
Wat merken jullie in jullie werk van de impact van het huidige politieke of economische klimaat op de positie van mensen met een beperking?
Nederland moet echt werk maken van de implementatie van het VN-verdrag Handicap. Nederland is eind vorig jaar op de vingers getikt door de VN, want er gebeurt nog te weinig.
- Ongeveer de helft van de gemeenten heeft nog steeds geen beleid gericht op inclusie.
- Het openbaar vervoer is nog steeds onvoldoende toegankelijk.
- De arbeidsparticipatie is — zie hierboven — zeer laag.
- Er zijn veel te weinig toegankelijke woningen (in Amsterdam werd vorig jaar bijvoorbeeld slechts één toegankelijke woning gebouwd).
- De regelgeving, zeker qua uitkering en werk, is veel te complex. Werk loont niet altijd.
- Mensen met een handicap en hun naasten hebben te maken met een verstikkende bureaucratie. Berucht is de overgang naar volwassenheid: dan vallen mensen opeens in heel andere regelingen, met veel onzekerheid en onduidelijkheid.
En op persoonlijke titel: we merken dat in het huidige politieke en culturele klimaat — waarin radicaal rechts steeds meer de overhand krijgt — empathie als zonde wordt gezien, niet-productieve mensen als ballast, diversiteit als verdeeldheid, gelijkheid als een leugen en inclusie als indoctrinatie. (Zie: ‘De elf geboden van radicaal-rechts’ door Jitske Kramer, opiniestuk in NRC van 22 april 2025.) Dit toont aan hoe belangrijk een sterk maatschappelijk middenveld is — waartoe ook HandicapNL behoort — zodat we tegendruk kunnen bieden en opkomen voor mensen met een handicap.
Wat zou er volgens jullie op scholen en universiteiten moeten veranderen om jonge mensen met een beperking gelijke kansen te bieden?
Ten eerste: onderken dat hier (mogelijk) iets te doen valt. En ga vooral in gesprek met mensen met ervaring! Luister naar wat er nodig is. Zoals:
- Faciliteren van peer support
- Bieden van maatwerk
- De bedoeling van het hoger onderwijs belangrijker maken dan regels, protocollen, etc.
Want die zijn gemaakt voor de standaard, niet voor de bijzonderheid.
Hoe kunnen mensen nu al bijdragen aan een toekomst waarin onze kinderen met een beperking écht kunnen meedoen?
Word donateur van HandicapNL ???? Organiseer je. Word lid van een vereniging of steun organisaties die opkomen voor het belang van mensen met een beperking. Zoek steun bij lotgenoten. En eerlijk is eerlijk: het is een extra zorg die niemand kan wegnemen, maar weet dat je er niet alleen voor staat.
